انحصار وراثت

انحصار وراثت

انحصار وراثت چیست؟

در مورد بحث انحصار وراثت و تقسیم ارث ابتدا باید به امور حقوقی بعد از فوت فرد اشاره کنیم. اولین اثر حقوقی مرگ، توقف هر نوع عمل حقوقی فرد متوفی است. به این معنی که از زمان فوت هر فرد، هیچ شخصی نمی تواند به استناد وکالت از جانب متوفی اقدام حقوقی انجام دهد. بنابراین به محض فوت، وکالت از جانب متوفی فسخ می شود و قائم مقام قانونی او جانشین اقدامات حقوقی متوفی می شود و کارها و اقدامات الزامی نیمه تمام او را ادامه می دهد.

دومین اثر حقوقی فوت، انتقال دیون و دارایی متوفی به ورثه و اشخاصی است که به نفع آنها وصیت شده که این افراد موصی له یا موصی لهم و یا وصی نامیده می شوند.

مال و اموالی که بعد از فوت یک شخص از او باقی مماند، به عنوان ماترک شناخته می شود و وراث بعد از گرفتن گواهی انحصار وراثت می توانند این اموال را بین خود تقسیم کنند. این ماترک که به وراث می رسد ارث نامیده می شود.

قانون ارث

موضوع قانون ارث از مباحث بسیار پیچیده حقوقی است، که اصول و استثنائات خاص خودش را دارد و مسائل مهمی در این زمینه وجود دارد. از جمله نحوه محاسبه ارث و سهم الارث هرکدام از فرزندان و بازماندگان که حقی در اموال آن مرحوم دارند؛ و اگر به درستی انجام نشود معمولا منشاء اختلافات زیادی در خانواده ها خواهد شد. اختلافات خانوادگی در این مورد با آگاهی از قوانین ارث می تواند به حداقل برسد.

قوانین ارث : طبقات ارث

طبقات ارث

بر اساس قانون ارث چند دسته از افراد می توانند از اموال متوفی ارث ببرند؛ که این افراد به طبقات مختلف سببی و نسبی تقسیم می شوند. افرادی که به واسطه نَسَب از متوفی ارث می برند سه طبقه هستند که هر طبقه دو درجه دارد. با وجود طبقه اول، به طبقه دوم ارث نمی رسد و با وجود طبقه دوم به بعدی ارث نمی رسد. همینطور در مورد درجه که درجه اول مانع ارث بردن درجه دوم در هر طبقه است. طبق ماده ۸۶۲  قانون مدنی طبقات ارث به این ترتیب می باشد:

طبقه اول در طبقات ارث:

درجه اول: شامل پدر و مادر و فرزندان است.

درجه دوم: شامل اولاد اولاد (نوه های متوفی)

طبقه دوم در طبقات ارث:

درجه اول: شامل اجداد (مادر بزرگ و پدر بزرگ) و برادر و خواهر

درجه دوم: خواهر زاده ها و برادرزاده ها و پدر‌ها و مادرهای پدربزرگها و مادر بزرگها

طبقه سوم در طبقات ارث:

درجه اول: شامل عموها و عمه ها، خاله ها و دایی ها

درجه دوم: شامل فرزندان درجه اول همین طبقه می باشد.

خویشاوندی نسبی: به افرادی گفته می شود که از طریق ولادت با یگدیگر نسبت پیدا می کنند. چه مستقیم، مانند رابطه دختر و مادر و چه با واسطه، مانند برادر و خواهر که به واسطه پدر، به هم منسوب می شوند.

والدین، فرزندان و همسر، حاجِب از ارث ندارند یعنی سهم ارث آنها کمتر میشود ولی محروم از ارث نخواهند شد.

سهم الارث

سهم معین هر فرد که فرض نامیده می شود، شامل این مقادیر می باشد: نصف‌، ربع، ثمن‌، دوثلث‌ (دو سوم)، ثلث، و سدس (یک ششم) ترکه.

سهم ارث مادر، در صورتی که متوفی فرزند یا خواهر و برادر داشته باشد، یک ششم است و در غیر این صورت یک سوم است.

سهم ارث پدر نیز در این شرایط به همین ترتیب است.

سهم ارث دختر اگر متوفی پسر نداشته باشد و یک دختر باشد یک دوم است، در صورتی که دختران متعدد باشند و پسر نداشته باشند سهم هرکدام دو سوم است.

سهم ارث خواهر ابوینی اگر برادر یا اجداد پدری نداشته باشد، در صورتی که یک خواهر باشد نصف است و اگر متععد باشند دو سوم است.

سهم ارث برادر و خواهر مادری، اگر متوفی اجداد مادر نداشته باشد یک ششم و در صورت تعدد برادر و خواهر مادری، یک سوم است.

وارثین هر طبقه در صورتی ارث می برند که از وارثین طبقه قبل آنها کسی وجود نداشته باشد. زوج و زوجه در کنار سایر وارثین، ارث می برند و هیچکدام از وراث نمی تواند مانع ارث بردن زوج و زوجه بشود.

ارث بردن زن و مرد از یکدیگر

هرکدام از زوجین، پس از فوت دیگری از او ارث می برد. ارث بردن زن و مرد از یکدیگر به دنبال برقراری رابطه زوجیت بین آنها ایجاد می شود و با از میان رفتن این رابطه، توارث نیز منحل می شود. ماده ۸۶۴ قانون مدنی، می گوید: زوجین در کنار سایر ورثه از هر طبقه که باشند ارث می برند و هیچ کدام از وراث نمی تواند مانع ارث بردن آن ها شوند.

ارث زن از شوهر

ارث زن از شوهر در صورت فوت شوهر، در صورتی که متوفی فرزند داشته باشد یک هشتم است و اگر متوفی فرزند نداشته باشد، یک چهارم است. مطابق ماده ۹۴۲ قانون مدنی اگر مرد، چند همسر داشته باشد، همان یک چهارم میان زنان تقسیم می شود. بر اساس ماده ۹۴۶ قانون مدنی ارث زن از شوهر علاوه بر اموال منقول شامل اموال غیرمنقول همسرش نیز می شود.

مطابق ماده ۹۴۰ قانون مدنی، در ازدواج موقت، زن از همسر متوفایش ارث نمی برد. حتی اگر شوهرش اراده کند که زن از او ارث ببرد، این امر اثر قانونی ندارد.

♦ ارث شوهر از زن

ارث شوهر از زن در صورتی که متوفی فرزند داشته باشد یک چهارم است و اگر فرزند نداشته باشد، یک دوم است. طبق ماده ۹۴۹ قانون مدنی اگر متوفی زوجه باشد و هیچ ورثه ای جز مرد نداشته باشد همه ترکه به مرد می رسد. در حالی که اگر متوفی مرد باشد و تنها ورثه او همسرش باشد، زوجه تنها صاحب سهم خود خواهد شد و بقیه اموال مطابق ماده ۸۶۶ در حکم اموال بلاوارث است و به دولت می رسد.

 

ارث فرزندان از پدر و مادر

بر اساس ماده ۹۰۷ قانون مدنی ارث فرزندان از پدر و مادر در صورتی که پدر یا مادری فوت کند و غیر از فرزندان، وارث دیگری در طبقه اول ارث نداشته باشد، اگر تک فرزند باشد خواه پسر باشد خواه دختر، تمام ترکه ‌به او می رسد. اگر همه فرزندان دختر باشند و یا همه آنها پسر باشند، اموال بین آنها به صورت مساوی تقسیم می شود و اگر هم دختر و هم  پسر باشند، سهم هر پسر دو برابر هر دختر است و فرقی ندارد که متوفی مادر باشد یا پدر.

طبق قانون نوزاد هم دارای حق الارث می باشد، البته ارث جنین و نوزاد، شرایط مخصوص خود را دارد. شرط وراثت نوزاد این است که نوزاد زنده متولد شود حتی به اندازه یک لحظه؛ اگر نوزاد مرده به دنیا بیاید از ارث محروم می شود.

نحوه تقسیم ارث

برای تقسیم ارث، ابتدا باید تعداد وراث و اموالی که از متوفی باقی مانده مشخص شود.  برای انجام این امر، شورای حل اختلاف بعد از رسیدگی، گواهی نامه تصدیق انحصار وراثت را صادر کرده و در اختیار وراث قرار می دهد.

در آگهی انحصار وراثت از مطلعین خواسته می شود، هرکس وصیت نامه (چه رسمی و یا غیررسمی و عادی) از متوفی دارد در جریان رسیدگی به درخواست گواهی انحصار وراثت جهت ملاحظه شورای حل اختلاف و یا متقاضی درخواست و سایر افراد ذینفع ارائه دهد و شورا گواهی انحصار وراثت را با رعایت مفاد وصیت نامه، صادره می کند.

چنانچه وراث در تقسیم ارث به توافق رسیده باشند، قاضی توافقات را صورت ‌جلسه می کند و به امضای وراث می رساند. اما اگر اختلاف داشته باشند و مال، متساوی الاجزا و دارای ارزش مساوی باشد، قاضی، سهم هرکدام را به طور مساوی معلوم می سازد و اگر ارزش متفاوت داشته باشند قاضی به شیوه تعدیل، سهم ورثه را مشخص می کند. چنانچه امکان تعدیل هم نباشد، از طریق رد انجام می دهد.

مطابق ماده ۸۶۹ قانون مدنی، قبل از تعلق ترکه به وراث و قبل از تقسیم ارث بین وراث، دیونی که بر عهده متوفی است (مثل هزینه کفن و دفن، اموالی که در رهن است، بدهی، مهریه همسر) باید از ماترک او کم و پرداخت شود. اگر بدهی متوفی بیشتر از دارایی او باشد، دیون او به نسبت سهم الارث بر عهده وراث خواهد بود و طلبکاران متوفی م یتوانند طلب خود را از ورثه مطالبه و دریافت کنند. بعد از آن وصیت متوفی تا میزان یک سوم اموال اعمال می شود و مازاد بر آن نیاز به اجازه وراث دارد و نهایتا ماترک با توجه به اصول مقرر محاسبه می شود. بعد از طی شدن مراحل مذکور، دارایی متوفی بطور رسمی و مطابق سهم الارث به ورثه میرسد.

محرومیت از ارث

طبق شرع ممکن است شرایطی مانع از تحقق ارث شود؛ از جمله اموری که مانع ارث می شود می توان قتل، لعان، نامشروع بودن فرزند را نام برد. اما عبارتی، درباره منع از ارث وجود دارد که متفاوت است و آن اصطلاح رایج محرومیت از ارث است. طبق ماده ۸۳۷  قانون مدنی، شخص به موجب وصیت نمی تواند ورثه خود را از ارث محروم کند.

هر شخصی در زمان حیات خود می تواند درباره اموالش تصمیم بگیرد و همه یا بخشی از آن را به دیگری منتقل کند اما به محض فوت، متوفی دیگر امکان هیچگونه اقدام حقوقی را ندارد و اراده فرد تاثیری در تحقق سهم الارث وراث ندارد. تقسیم ارث پس از فوت، تابع قوانین مشخصی است که محرومیت از ارث در آن وجاهت قانونی ندارد.

آنچه باعث این اشتباه شده است بحث وصیت بر ثلث است که طبق ماده ۸۴۳ قانون مدنی وصیت به زیاده بر ثلث ترکه، نافذ نیست مگر به اجازه‌ وراث. بنابراین محرومیت از ارث بعضی وراث باطل است و قابل اجرا نیست، مگر در مورد یک سوم ترکه که شخص وصیت کننده می تواند آن مقدار را برای بعضی از ورثه وصیت کند و باقی وراث را از یک سوم اموال محروم کند. به این ترتیب اینکه گفته می شود فلانی ورثه خود را از ارث محروم کرد و این موضوع را در وصیت نامه آورده، فقط در یک سوم اموال جایز است و در مابقی اموال متوفی قابل استناد و قابل اجرا نیست.

مالیات بر ارث

بر اساس قانون ارث، ارثیه میزان مشخصی مالیات دارد که برای پرداخت آن وارثان باید فهرستی از اموال منقول و غیرمنقول باقی‌مانده تهیه کنند. سپس یک نفر از آنها به اداره دارایی مراجعه کند تا تکلیف مالیات بر ارث مشخص شود.

وراث یا نماینده قانونی آنها باید حداکثر شش ماه پس از تاریخ فوت، به اداره امور مالیاتی محل سکونت متوفی مراجعه کنند و صورت اموال و بدهی های او را در اظهارنامه مالیات بر ارث قید کنند. مالیات بر ارث در اموال غیر منقول پنج درصد و در مورد اموال منقول دو درصد است. مالیات بر اساس اینکه وراث چه نسبتی با متوفی دارند دریافت می شود. سپس اداره دارایی رسیدی را وراث تحویل می دهد که این رسید برای گرفتن گواهی انحصار وراثت لازم است.

وکیل ارث

 

نقش وکیل ارث

ارثیه و انحصار وراثت از مسائل مهم حقوقی است که غالبا بخش زیادی از پرونده های موجود در مراجع قضائی را به خود اختصاص داده است. حل و فصل این پرونده ها کار دشوار و پیچیده ای است و مردم معمولا از مجموعه قوانین آن بی اطلاع هستند. بنابراین یک وکیل ارث آگاه، با تجربه، حرفه ای و متخصص که با مسائل مربوط به تقسیم ارث و انحصار وراثت و قوانین ارث و روند کار در این زمینه اشراف و تسلط داشته باشد می تواند مشاور و کمک خوبی برای ورثه و افراد درگیر در این مساله باشد تا پرونده ها به سرعت و دقت و به درستی پیگیری شود.

جهت معرفی وکیل انحصار وراثت یا مشاوره حقوقی دعاوی مربوط به تقسیم ارث، با مشاورین دادکار تماس بگیرید:

۰۹۱۲۲۳۳۹۰۱۵

error: Content is protected !!