جرم نظامی

0

حقوقدانان در تعریف جرم نظامی و ارائه‏ ملاک واحد در تعریف آن، اتفاق نظر ندارند و مهم‏ترین‏ ملاکهایی که برای تفکیک جرم نظامی و جرم‏ عادی بیان شده، ملاک موضوعی و ملاک شخصی‏ است. بر اساس ملاک موضوعی، طبیعت جرم است که این دو را از هم جدا می کند، اما براساس‏ ملاک شخصی، شخصیت مرتکب است که بین آن ها تفاوت ایجاد می کند.

ممکن است جرم نظامی به جرمی‏ گفته شود که از سوی نظامیان در رابطه با انجام‏ وظیفه نظامی واقع شود که در این صورت ملاک‏ تعیین جرم، شخصیت فرد مرتکب خواهد بود نه ماهیت‏ جرم و چه بسا جرم ارتکابی از جرایمی باشد که از سوی افراد عادی نیز قابل‏ انجام باشد.

مروری بر جرایم‏ مقرر در قانون مجازات جرایم نیروهای‏ مسلح نیز در تایید این‏ احتمال است. زیرا بسیاری از جرایم در این‏ قانون، ماهیت جرایم‏ عادی را دارند مانند سرقت، جعل، اختلاس و..  حتی ماده ۲ این قانون، تعیین‏ عنوان مجرمانه و مجازات را در مورد مسکوت بر عهده قانون عادی قرار داده: «در مواردی‏ که مجازات جرمی در این قانون ذکر نشده باشد، دادگاه طبق قوانین عمومی تعیین کیفر خواهد نمود.»

شوراهای نگهبان در این مورد دو نظر‏ تفسیری ارائه داده که‏ یکی در تایید دیدگاه اول و دیگری در تایید نظر دوم است.

نظر اول: «مستفاد از اصل ۱۷۲ قانون‏ اساسی این است که نفس تخلف از وظایف خاص‏ نظامی و انتظامی مثل ترک سنگر و فرار از جبهه و ترک نگهبانی جرم است و صلاحیت رسیدگی به‏ این جرایم با محاکم نظامی برای رسیدگی به جرایمی‏ مثل قتل که در ارتباط با این وظایف واقع می ‏شود و از جرایم عمومی محسوب می شود مغایر با قانون‏ اساسی است.»

نظر دوم: «مفهوم کلی جرایم مربوط به‏ وظایف خاص نظامی و انتظامی روشن است و محتاج به تفسیر نیست و منظور تخلفاتی که مأمور نظامی یا انتظامی در ارتباط با وظایف خاص خود مرتکب می‏ شود، است»

از میان این دو احتمال در  اثر تعیین‏ صلاحیت دادگاه باید احتمال دوم را ترجیح داد و احتمال دوم معنایی وسیع‏ تر از احتمال اول دارد زیرا جرایم خاص نظامی که جز از سوی افراد نظامی قابل تحقق نیست معمولا از سوی نظامیان‏ و در راستای وظایف خاص نظامی رخ می دهد.

دادگاه نظامی (Court-martial) دادگاهی است که طبق قوانین نظامی برای اعمال قانون نیروهای مسلح تشکیل شده است و افراد نظامی با محکومیت در این دادگاه، مجازات خواهند شد. اکثر پرونده ها در این دادگاه در رابطه با عدم رعایت نظم است و برخی کشورها وجود دارند که در زمان صلح از این دادگاه استفاده نمی کنند و جای آن از دادگاه عادی استفاده می کنند.

سازمان قضائی نیرو‌های مسلح، سال ۱۳۶۵ با ادغام سازمان قضائی ارتش، دادسرای انقلاب ارتش و دادسرای عمومی و انقلاب پاسداران تشکیل شد و تا قبل از تصویب قانون مجازات جرائم نیرو‌های مسلح به قانون کیفر ارتش استناد می کردند.

تقسیم جرایم به دسته جرایم نظامی و جرایم عمومی‏ آثار زیادی به دنبال دارد که با توجه به این آثار، تفکیک و تقسیم به جرایم نظامی و غیر نظامی ضروری به نظر می رسد. از جمله اینکه، غالبا جرایم نظامی خطر بیشتری‏ برای جامعه دارند لذا، مجازات‏ شدیدتری هم برای آن ها در نظر گرفته می شود و به همین جهت در دادگاه اختصاصی، تعقیب و رسیدگی‏ می شوند و دادگاه نظامی با سرعت بیشتری به پرونده ها رسیدگی می‏ کند چراکه لازمه نظام و نظامی بودن همین سرعت و شدت است، از تفاوت های دیگر مجرم نظامی و عادی اینکه اگر مجرم نظامی به کشور دیگری پناهنده شود، دیگر قابل استرداد نیست.

اصل‏ ۱۷۲ قانون اساسی، بدون‏ ارائه تعریفی به جرایم نظامی اشاره دارد: برای رسیدگی‏ به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی یا انتظامی‏ اعضای ارتش، ژاندارمری، شهربانی و سپاه‏ پاسداران انقلاب اسلامی محاکم نظامی مطابق‏ قانون تشکیل می‏ شود ولی به جرایم عمومی آنان‏ یا جرایمی که در مقام ضابط دادگستری مرتکب‏ شوند در محاکم عمومی رسیدگی می شود. دادستانی و دادگاه های نظامی، بخشی از قوه‏ قضائیه کشور و مشمول اصول مربوط به این قوه‏ هستند.

ماده یک قانون دادرسی نیروهای مسلح و تبصره اول آن در تعریف جرایم‏ نظامی آورده: «رسیدگی به‏ جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی‏ اعضای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران‏ (ارتش، سپاه، ژاندارمری، شهربانی، پلیس‏ قضایی،کمیته ‏های انقلاب اسلامی و هر نیروی‏ مسلح قانونی دیگر) بر طبق مواد این قانون در صلاحیت دادگاه های خاص نظامی است.»

بر اساس ماده یک قانون مجازات جرایم نیرو‌های مسلح سال ۱۳۸۲، اشخاصی که جرایم خاص آنان (مثل جرم نظامی) در دادسرا‌ها و دادگاه های نظامی رسیدگی می شود، عبارتند از:

  • کارکنان ستاد کل نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران و سازمان های وابسته
  • کارکنان ارتش جمهوری اسلامی ایران و سازمان های وابسته.
  • کارکنان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و سازمان های وابسته و اعضای بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  • کارکنان وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان های وابسته
  • کارکنان مشمول قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
  • کارکنان وظیفه از تاریخ شروع خدمت تا پایان آن
  • محصلان-موضوع قوانین استخدامی نیروهای مسلح- مراکز آموزش نظامی و ‌انتظامی در داخل و خارج از کشور و نیز مراکز آموزش وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
  • کسانی که به طور موقت در خدمت نیروهای مسلح هستند و طبق قوانین استخدامی نیروهای مسلح در مدت مزبور از اعضاء نیروهای مسلح محسوب می شوند

بر اساس قانون تمام نیروهایی که در ستاد کل نیرو‌های مسلح مشغول به خدمت هستند، نظامی محسوب می شوند. ستاد کل، مستقل از سایر نیرو‌های مسلح است و شخصیت حقوقی مستقلی هم است.

کادر ثابت ارتش نیروهایی هستند که برای انجام خدمت مستمر در ارتش استخدام می شوند و شامل سه دسته می شوند:

۱- نظامیان: یعنی کارکنانی که بعد از گذراندن آموزش های لازم، یکی از درجات نظامی مقرر را به دست می آورند و برای هر درجه لباس و علائم خاص نظامی دارند.

۲- کارمندان: نیروهایی که طبق مدارج تحصیلی یا تجربه، مهارت و تخصصشان بدون استفاده از درجه، علامت و لباس نظامی خاصی

استخدام می شوند و رتبه می گیرند.

۳- محصلان: نیروهای که برای خدمت در کادر ثابت، استخدام می شوند و قبل از شاغل شدن در یکی از این مناصب در یکی از مؤسسات آموزشی ارتش یا وزارت دفاع و سازمان های وابسته تحصیل می کنند.

در مورد کارکنان سپاه و سازمان های وابسته مذکور در ماده یک نیز باید گفت به کارکنان فرماندهی کل، ستاد، نیروی زمینی، نیروی هوافضا، نیروی دریایی، نیروی قدس و سازمان های وابسته از جمله بسیج مستضعفین گفته می شود

-کادر ثابت سپاه نیروهایی هستند که برای انجام خدمت مستمر در سپاه استخدام می شوند و شامل این گروه ها می شوند:

– پاسداران رسمی (نظامیان): نیروهایی که به استخدام سپاه در آمدند و بعد از گذراندن دوره های آموزشی، یکی از درجات مقرر قانونی که لباس و علائم نظامی خاصی دارند استفاده می کنند.

– کارمندان سپاه: نیروهایی که براساس مدرک تحصیلی یا مهارت تجربی و تخصص، بدون داشتن درجه، علامت و لباس خاص استخدام می شوند.

– محصلان: نیروهایی که قبل از انتصاب در یکی از مشاغل مقرر در یکی از مؤسسات آموزشی سپاه یا سازمان های وابسته آن مشغول به تحصیل می شوند.

– بسیج: به افرادی گفته می شود که برای تحقق ارتش بیست میلیونی تحت پوشش سپاه در می آیند

طبق قانون اساسنامه سپاه: هدف از تشکیل بسیج مستضعفین ایجاد توانایی های لازم در افراد معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب اسلامی در جهت دفاع از کشور و نظام جمهوری اسلامی و کمک به مردم در زمان بروز حوادث غیرمترقبه با هماهنگی مسئولان امر است

– به موجب ماده ۱۵ آ. د. ع و ا مأمورین نیروی مقاومت بسیج، جزو ضابطین خاص دادگستری محسوب می شوند

اعضای بسیج شامل بسیجی عادی و فعال می شود

بسیجی عادی به: عموم اقشار معتقد به قانون و اهداف جمهوری اساسی جمهوری اسلامی ایران هستند که بعد از گذراندن دوره آموزش عمومی جزئی از ارتش ۲۰ میلیونی می شوند و سازماندهی می شوند.

بسیجی فعال: بسیجی عادی که  شرایط لازم را دارد و در انجام مأموریت های محوله با سپاه همکاری می کند

بسیجی ویژه: پرسنلی که صلاحیت یک پاسدار را دارند و بعد از آموزش های لازم سازماندهی و متعهد می شوند تا در زمان لازم به صورت تمام وقت در اختیار سپاه قرار گیرد.

به تمامی جرایم مرتبط با وظایف خاص نظامی یا انتظامی، حین خدمت و کلیه جرایم امنیتی افراد ذکر شده و جرایمی که در حین تحقیق و رسیدگی به جرایم خاص نظامی و انتظامی کشف می شود، در دادسرا‌ها و دادگاه های نظامی رسیدگی می شود

طبق مجوزها به جرایم مربوط به تخلف کارکنان وزارت اطلاعات از وظایف قانونی و همچنین جرایم مشتمل بر افشای اطلاعات طبقه بندی شده و اسرار جمهوری اسلامی، سازمان قضایی نیرو‌های مسلح رسیدگی می کند.

همچنین به جرایمی که اسرای ایرانی عضو نیرو‌های مسلح در زمان اسارت مرتکب شدند و جرایم اسرای بیگانه در زمان اسارت نیز توسط سازمان قضایی نیرو‌های مسلح رسیدگی می شود.

در صورت تمایل برای آشنایی با دادگاه انقلاب کلیک نمایید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

error: Content is protected !!