آیا میتوان مالی را در جهت نامشروع وقف کرد؟

0

وقف عام و وقف خاص چیست؟

وقف یکی از بهترین و زیباترین مصادیق احسان و نیکوکاری و از سنت های پسندیده زمان پیامبر اکرم و ائمه اطهار است که برا مسلمانان بجای مانده است. وقف، نگه داشتن اصل چیزی و رها ساختن منفعت آن در جهت خیر و رضای خداوند است. وقف به معنی حبس مایملک و آزاد ساختن منافع آن در راه خداوند به منظور خدمت به مردم و ممانعت از انتقال مال موقوفه از راه فروش یا بخشیدن به دیگری است.

مطابق ماده ۵۵ ‏قانون مدنی، وقف اینطور تعریف میشود: «‏وقف عبارت است از این که عین مال، حبس و منافع آن تسبیل شود.» زمانی که کسی مال و اموالی را وقف مینماید، آن مال از ملک او خارج میشود و از آن زمان به بعد خودش یا دیگران نمیتوانند آن مال را هدیه دهند یا بفروشند و کسی هم از وراث واقف از آن ملک ارثی نخواهند برد.

وقف در قانون مدنی از عقود معین است. دو طرف این عقد، واقف و موقوف علیهم قرار دارند. قانونگذار برای واقف امتیازاتی در مورد نصب و تعیین متولی مال موقوفه در نظر گرفته است. عقد وقف، یک عقد لازم است، بنابراین طرفین عقد حق بر هم زدن آن را ندارند مگر در مواردی که مشخص شده است.

وقف کننده یا واقف کیست ؟

شخصی که مال خود را وقف میکند «واقف» نامیده میشود و کسی که وقف به نفع او ایجاد میشود «موقوف علیه» است و اگر چندین نفر باشند «موقوف علیهم» نامیده میشوند. فردی که اداره اموال موقوفه را از جانب واقف بر عهده میگیرد «متولی» نامیده میشود و اداره مال موقوفه را «تولیت» مینامند. موقوف علیهم میتوانند از دوستان و نزدیکان واقف باشند مثلا فرزندان واقف، اقوام و خویشان او، و امثال این افراد که وقف بر آنها صحیح است. به سبب عقد وقف، حق انتفاع و بهره وری برای موقوف علیهم ایجاد میشود و این افراد میتوانند بصورت مجانی و بدون پرداخت وجه، از منافع مال موقوفه منتقع شوند.

شخص واقف باید مکلف، عاقل، قاصد و مختار باشد و همچنین باید از اشخاصی باشد که شرعا بتواند در مال خود تصرف کند. واقف در عقد وقف، باید عقد را در قالب لفظی که صراحتا دال بر معنای آن داشته باشد، به کار ببرد. مثلا اگر ملکی را به قصد وقف بخرد و بسازد، این کار به تنهایی برای احراز وقف کافی نیست حتی اگر این بنا جهت امور خیره استفاده شود. چرا که اراده واقف باید در قالب لفظ بیان شود تا بشود آن را ایجاب قانونی دانست. اگر شخصی مالی را جهت وقف کردن معین نماید و قبل از خواندن صیغه وقف، پشیمان بشود یا فوت نماید، وقف او صحیح نیست.

انواع و اقسام وقف

در انواع و اقسام وقف باید گفت، وقف به اعتبار موقوف علیهم، شامل وقف عام و وقف خاص میباشد:

وقف عام به معنی وقف مال به جهات عمومی و امور خیره عام المنفعه است مثل وقف بر مساجد، مراکز علمی، مدارس یا بر عناوین عامی که مصداق محصور نباشد مانند وقف بر فقرا، و دانشجویان.

وقف خاص به این معنی است که وقف بر اشخاص محصور و معین صورت گیرد. مانند وقف بر فرزندان واقف یا فرزندان خواهر او یا کارمندان جای خاصی.

وقف عام و وقف خاص

شرایط صحت وقف

در شرایط صحت وقف باید گفت، مال موقوفه باید عین باشد. با توجه به ماده ۵۸ ق. م تنها وقف مالی جایز است که با بقا عین بشود از آن منتفع شد چه اینکه مال منقول باشد، یا غیر منقول، مشاع باشد یا مفروز.

همچنین برای صحت وقف، مطابق قانون واقف باید مالک عین موقوفه باشد، در ماده ۵٧ ‏قانون مدنی آمده است: واقف باید مالک مالی باشد که وقف میکند و به علاوه دارای اهلیتی باشد که در معاملات معتبر است.

البته، اگر در مال موقوفه حقی برای دیگری وجود داشته باشد و مالک ممنوع از تصرف در آن مال باشد، وقف نافذ نیست مانند مالی که در رهن دیگری باشد.

از شرایط دیگر صحت وقف، مشروعیت جهت وقف است در ماده ۶۴ قانون مدنی بیان شده: وقف بر مقاصد غیر مشروع باطل است.

شرایط دیگر صحت وقف، قبض مال است. طبق ماده ۵٩ ‏قانون مدنی: اگر واقف، عین موقوفه را به تصرف وقف ندهد، وقف محقق نمیشود و هر وقت به قبض داد وقف تحقق پیدا میکند. همچنین طبق ماده ۶۰ قانون مدنی: در قبض، فوریت شرط نیست بلکه مادامی که واقف رجوع از وقف نکرده است هر وقت قبض بدهد وقف تمام میشود.

مطابق ماده ۶۷ قانون مدنی، مال موقوفه باید قابل قبض و اقباض باشد در غیر اینصورت وقف باطل است، اما اگر واقف قادر به اقباض آن نباشد ولی موقوف علیه قادر به قبض آن باشد باز هم وقف صحیح است. مطابق ماده ۶۲ ‏قانون مدنی اگر وقف خاص باشد موقوف علیهم قبض را انجام میدهند، اگر وقف بر مصالح عامه باشد متولی وقف اگر او هم نباشد، حاکم قبض را انجام میدهد. طبق ماده ۶۳ قانون مدنی، ولی و وصی محجورین از جانب آنها مال موقوفه را قبض میکنند و اگر وقف متولی داشته باشد قبض او کفایت میکند.

همچنین ‏از دیگر شرایط صحت عقد وقف این است که موقوف علیه، باید موجود باشند بر اساس ماده ۶۹ قانون مدنی: «وقف بر معدوم صحیح نیست مگر به تبع موجود.» ماده ٧٠ ‏همان قانون مقرر داشته: «اگر وقف بر موجود و معدوم با هم واقع شود نسبت به سهم موجود صحیح و نسبت به سهم معدوم باطل است» البته لازم به ذکر است که اگر قبل از اقباض عین موقوفه به موقوف علیهم، این افراد فوت شوند، عقد وقف باطل نمیشود و بازماندگان موقوف علیهم میتوانند مال موقوفه را قبض نمیاند. همچنین وقف بر حمل نیز صحیح است مشروط بر اینکه نوزاد زنده به دنیا بیاید.

شرایط مال موقوفه

فروش مال وقفی

در صورت خراب شدن مال موقوفه و یا مسلوب المنفعه شدن آن و یا ترس از خراب شدن مال به میزانی که دیگر امکان بازسازی هم نباشد و در شرایطی که اختلاف بین موقوف علیهم به اندازه ای شدید باشد که احتمال قتل و خونریزی هم وجود داشته باشد، میتوان مال وقفی را جهت تبدیل و جایگزینی فروخت. برای این تبدیل، کسب مجوز از سازمان اوقاف و امور خیریه لازم است.

آیا میتوان مالی را در جهت نامشروع وقف کرد؟

با توجه به شرط مشروع بودن جهت که از شرایط صحت وقف میباشد، باید گفت در صورتی که، واقف هدفی را برای مصرف وقف مشخص کند که خلاف شرع باشد، وقف صحیح نمیباشد. همانطور که گفته شد، ماده ۶۶ ق. م در این خصوص بیان میکند: وقف بر مقاصد غیر مشروع باطل است. مثلا مال غیر منقولی وقف شود که از درآمد آن کار خلاف عفت عمومی انجام گیرد، این وقف باطل است یا اینکه فردی، ملکی را جهت فروش مسکرات وقف نماید، یا برای بهره وری فرقه های ضاله وقف نماید چون هدف و جهت واقف انجام کارهای خلاف شرع میباشد، این وقف به جهت نداشتن شرایط صحت، باطل است. البته در صورتی که وقف با هدف ضرر وارد کردن به طلبکاران باشد، این وقف غیر نافذ است و مشروط به تنفیذ وقف از جانب طلبکاران است. در این خصوص ماده ۶۵ ‏قانون مدنی بیان میدارد: «صحت وقفی که به علت اضرار طلبکاران واقع شده باشد منوط به اجازه دیان است.»

بنابراین جهت وقف عام یا خاص باید مشروع باشد زیرا در وقف با هدف مثبت و خیرخواهانه است که ازاله مالکیت صورت میگیرد حتی در صورتی که جهت وقف مشروع نباشد وقف از ابتدا محقق نمیشود، حتی اگر مشروعیت هم در وقف ذکر شود ولی بعدا نامشروع بودن وقف ثابت گردد، وقف از اساس باطل میشود.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

error: Content is protected !!