حقوق مالکیت فکری

0

حق مالکیت فکری

حق مالکیت انسان بر اموال و دارایی هایش، مفهومی است که از قدیم الایام در قوانین مختلف به آن پرداخته شده است. اما باید توجه داشت که دارایی مانند زمین و خانه، تنها شامل دارایی فیزیکی نیست؛ بلکه دارایی مانند نام تجاری و یا یک ایده خلاقانه می تواند غیر فیزیکی و نامشهود باشد.

در عصر حاضر، تولید علم نقش‌‌ مهم و بنیادی بر اقتصاد و توسعه کشورها دارد. به همین جهت دولت ها نقشی مهمی در این امر خواهند‌ ‌‌داشت، به این صورت که از جهتی باید شرایط مناسب برای تولید علم را فراهم کنند پدیدآورندگان آثار علمی و فکری، بتوانند در امنیت فکری و آرامش فعالیت خود را ادامه دهند و به تولید بپردازند از جهت دیگر حمایت از این افراد نباید به شکلی باشد که بر رشد علمی تاثیر منفی بگذارد و ایشان را محدود کند.

در همین راستا نیاز به ابزار حقوقی خاصی وجود دارد تا از تولیدات فکری افراد در حوزه های مختلف علمی حمایت کند که این ابزار به عنوان حقوق مالکیت فکری یا حقوق مالکیت معنوی شناخته می شود.

حقوق مالکیت فکری در ایران غالبا به حقوق مالکیت معنوی ترجمه شده است که ظاهرا در مورد انتخاب کلمه “معنوی” به دلیل معنی عام تری که دارد می توان گفت، جامعیت دارد اما مانعیت ندارد. چرا که منظور از این مالکیت، حقوق ناشی از فکر و اندیشه انسان است؛ در حای که معنوی در مقابل مادی قرار دارد که معنای وسیع تری را در بردارد.

از موضوعات مورد حمایت حقوق مالکیت فکری می توان: آثار ادبی و هنری، آثار علمی، اجرای نمایش، اختراعات و کشفیات علمی، نشان ها و علائم تجاری و … را نام برد.

در ایران، مقررات مختلفی برای مالکیت فکری وجود دارد. از جمله قانون ثبت علائم و اختراعات تصویب شده در سال ۱۳۱۰ و آئین نامه اصلاحی مصوب ۱۳۳۸ آن که به حق مخترع و مالکیت فکری در حوزه صنعت و تجارت پرداخته است.

پیمان بین‌المللی اتحادیه پاریس نیز از دیگر اسنادی است که ایران در سال ۱۳۳۷ در زمینه مالکیت فکری به آن پیوسته است. در زمینه حق مؤلف و هنرمند نیز قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان در ۱۳۴۸  تصویب شده است.

حقوق مالکیت فکری را می توان از مفاهیم حقوقی جدیدی دانست که نحوه حمایت و بهره برداری از خلاقیت ها و تولیدات فکری افراد را تعیین می کند و متشکل از دو رکن مالکیت صنعتی و مالکیت ادبی هنری می باشد.

حقوق مالکیت صنعتی قوانینی است که در جهت حفاظت از اختراعات، طرح های صنعتی، نشان ها و علائم تجاری یا خدماتی، اسامی تجاری، حق کسب و پیشه در تجارت و … وضع می شود و حقوق مالکیت ادبی و هنری نیز در جهت حفظ آثار ادبی و هنری و آفریده های مرتبط با آن وضع شده است.

هدف حقوق مالکیت فکری به طور کلی حمایت از حقوق پدیدآورنده و خالق اثر است به نحوی که یک بستر مطمئنی برای تشویق صنعتگران و هنرمندان جهت خلق آثار صنعتی و هنری بهتر و بیشتر ایجاد شود.

حقی که پدیدآورنده یک اثر فکری بر آنچه ایجاد کرده، پیدا می کند هم جنبه مالی دارد مانند حق کپی رایت، هم جنبه غیرمالی دارد مانند حق تمامیت اثر، در حال حاضر، در حقوق مالکیت معنوی معمولا جنبه مالی ارجحیت دارد رجحان دارد و از این نظر باید آن را از حقوق مالی به حساب آورد.

اهمیت وجود حق مالکیت فکری

وجود مالکیت فکری از حقوق بسیار ضروری برای زندگی امروزی می باشد؛ که در عین حال، رفاه و پیشرفت افراد جامعه هم به آن وابسته است. از آن جهت که پیشرفت جوامع و افزایش رفاه عمومی به توانمندی، خلاقیت و ابداعات فناورانه و آثار فرهنگی وابسته است و این امور هم رابطه مستقیمی با مالکیت فکری دارد. بنابراین حمایت قانونی از آثار و ابداعات، باعث رشد خلاقیت خواهد شد.

مالکیت فکری در عصر حاضر در حوزه های مختلف و به نحو گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرد و منافع حاصل از آن به اندازه ای قابل مشاهده است؛ که دیگر نمی توان جهان را بدون این حق تصور نمود. مانند حق کپی رایت در حوزه های هنری و یا سیستم های ثبت علائم تجاری در صنایع که بدون وجود حقوق مالکیت معنوی دیگر انگیزه ای برای توجه به محصولات اصلی وجود نداشت.

حقوق مالکیت فکری، مشابه با هر حق مالکیت دیگری، به صاحبانش، اعم از مخترع یا مالک یک نشان تجاری، نویسنده یا شاعر یا مالک یک طرح صنعتی، کمک می کند تا از نتایج و منافع کار خود و سرمایه‌گذاری هایش در راستای خلق و توسعه آن، بهره مند شود و از سوءاستفاده های احتمالی دیگران جلوگیری نماید. ماده ۲۷ اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز به این موارد اشاره نموده و حق استفاده و محافظت از منافع مادی و معنوی تولیدات علمی، ادبی و هنری را به رسمیت شناخته است.

اگر حقوق مالکیت فکری در یک کشور، کارآمد و عادلانه باشد به کشورها کمک نموده در جهت بهره بری بیشتر از منابع فکری، در جهت توسعه اقتصادی، رفاهی، اجتماعی و ارتقاء فرهنگی، کمک می کند و خلاقیت و نوآوری را در یک کشور به یک ارزش عمومی تبدیل می کند و این امر منجر به رشد اقتصادی، ایجاد شغل و صنایع جدید و افزایش کیفیت زندگی افراد جامعه می شود.

انواع مالکیت فکری

بر اساس منابع حقوق مالکیت فکری، مانند سازمان جهانی مالکیت فکری، دفتر ثبت اختراعات و علائم تجاری آمریکا و متن معاهدات و کنوانسیون های بین المللی، حقوق مالکیت فکری را می توان به چند دسته متفاوت تقسیم نود که هرکدام ویژگی های خاصی دارند. این حقوق عبارتند از:

پتنت: یک حق انحصاری برای بهره برداری از اختراع است. این حق انحصاری، به مدت محدود که معمولا ۲۰ سال است، به مخترع یا صاحب امتیاز ایده داده می شود؛ که او می تواند بر اساس آن حق از ساخت، استفاده و فروش اختراع توسط اشخاص دیگر جلوگیری کند. مخترع یا صاحب امتیاز حق پتنت، باید اختراع خود را به طور کامل افشا کند، به شکلی که یک فرد ماهر در آن موضوع، بتواند اختراع را بازآفرینی کند. اختراعات، برای ثبت در سیستم پتنت، باید الزامات ثبت اختراع را رعایت کنند.

نشان یا علامت تجاری: علامت تجاری، نشانه متمایز جهت شناسایی محصولات و خدمات یک فرد یا شرکت است که به آن روش، کاربران میتوانند محصولات یک شرکت را از نمونه های مشابه تشخیص دهند. علامت تجاری، شامل یک شکل، علامت، ترکیبی از حروف و حتی رنگ و بوی خاص باشد

– حق کپی رایت: این نوع مالکیت فکری، با هدف حفظ آثار ادبی و هنری است آثاری مانند کتاب، مجسمه، فیلم تابلو و موسیقی و … برخلاف سایر انواع مالکیت فکری، این نوع نیاز به ثبت برای برخورداری از حقوق مربوطه را ندارد.

نشان‌های جغرافیایی: یک نشان جغرافیایی، نوعی نشانه مورد استفاده برای کالاها و محصولات خاصی است که در یک جغرافیای مشخص و با کیفیتی خاص که مربوط به آن منظقه است، تولید می شود. معمولا، یک نشان جغرافیایی، نشان از نام محل تولید محصول دارد مثلا مروارید خلیج فارس.

– اسرار تجاری: راز تجاری به فرمول، فرآیند، طراحی، ابزار و یا حتی الگوی جمع‌آوری داده های اطلاعاتی گفته می شود که می تواند یک مزیت رقابتی در کسب وکار ایجاد کند. یکی از بهترین نمونه های آن فرمول تولید کوکاکولاست. در این نوع از مالکیت، شرکت یا بنگاه اقتصادی، از راز تجاری خود حافظت می کند و اجازه نمی دهد که مشتریان و اشخاص رقیب به آن دسترسی پیدا کنند که البته این کار ریسک بالایی دارد.

طراحی صنعتی: طراحی صنعتی، به زوایای زیبایی شناختی یک محصول اشاره دارد که سبب جلب توجه مخاظب می شود و مجموعه ای از خصوصیات مانند شکل، خطوط یا رنگ ها را شامل می شود و از این نوع مالکیت صنعتی، در بخش وسیعی از صنایع مانند تجهیزات پزشکی، جواهرات، کشاورزی و … مورد استفاده واقع می شود.

آنچه در مجموع در بحث انواع حقوق مالکیت فکری یا معنوی مهم است، حق مالکیت افراد بر فکر، خلاقیت، توید علم و ایده های مبتکرانه و خلاقانه است تا مالکان آن بتوانند از منافع این محصولات فکری بدون مزاحمت و سوء استفاده دیگران استفاده کنند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

error: Content is protected !!