نفقه

نفقه در اصطلاح حقوقی (ماده ۱۱۰۷ق.م) به معنای نیازهای زن برای ادامه زندگی میباشد .

نفقه شامل چیست؟ نفقه عبارتند از خوراک، پوشاک، تهیه مسکن و وسایل خانه، هزینه های درمان، بهداشت و استخدام خدمتکار در صورت عادت زن به وجود خدمه و یا بیماری زن، همچنین سایر مواردی که با توجه به وضعیت و شرایط زندگی زن باید در نظر گرفته شود.

نفقه دهنده «منفِق» و نفقه گیرنده را «منفق علیه» مینامند.

مرد با شروع زندگی مشترک در ازدواج دائم با توجه به شرع، قانون و اخلاق، موظف است نفقه زن را با لحاظ شان و شخصیت و جایگاه اجتماعی او تامین کند و در مقابل زن نیز وظیفه تمکین از شوهر را برعهده دارد.

شرایط دریافت نفقه

برای دریافت نفقه توسط زن وجود دو شرط لازم و ضروری است:

۱-عقد دائم مطابق ماده ۱۱۰۶ ق.م: در عقد دائم نفقه زوجه به عهده شوهر است.

۲-تمکین کامل زوجه: منظور از تمکین، وقوع تمکین عام (پذیرش ریاست مرد در امور زندگی) و تمکین خاص (انجام وظایف زناشویی) با هم میباشد و عدم تمکین زن به معنای نافرمانی و نشوز او میباشد که اگر بدون دلیل موجه صورت بگیرد سبب عدم استحقاق دریافت نفقه زن و عدم وجوب نفقه بر مرد میشود.

البته شایان ذکر است که مطابق ماده ۱۱۱۵ ق.م اگر زن بتواند ثابت کند زندگی او با شوهر ضرر مالی، شرافتی یا بدنی به دنبال دارد، دادگاه او را محکوم به تمکین نمیکند و در این شرایط عدم تمکین زن، موجب عدم استحقاق دریافت نفقه زن نمیشود.

شد و درصورت ادامه امتناع از پرداخت نفقه، زن میتواند حکم جلب او را بگیرد. حتی مطابق ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی، عدم پرداخت نفقه از سوی مرد، مجازات حبس را هم در پی دارد.

مراحل دریافت نفقه

زن از دو راه میتواند نفقه خود را مطالبه کند:

دریافت نفقه از طریق دعاوی کیفری

 از آنجا که ترک انفاق به افراد واجب النفقه (زوجه، فرزندان، والدین و…) به موجب قانون مجازات جرم است و دارای مجازات میباشد، زوجه میتواند با مراجعه به دادسرای محل زندگی مشترک، شکواییه ای مبنی بر ترک انفاق تنظیم و به مرجع قضایی تقدیم کند، تا اقدامات لازم در این زمینه بعد از طی مراحل مذکور مرجع قضایی  اعمال گردد.

دریافت نفقه از طریق دعوی حقوقی

زوجه با تنظیم دادخواست با موضوع مطالبه نفقه با ذکر تاریخ و مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا شورای حل اختلاف ( مقدار نفقه کمتر از بیست میلیون تومان) اقدام به ثبت دادخواست نفقه مینماید و پس از ثبت دادخواست و شکایت نفقه، جلسه ای با حضور زوجین تشکیل میشود و موضوع به کارشناس رسمی دادگستری جهت تعیین مقدار نفقه ارجاع داده میشود.

توقیف اموال مرد در برابر دریافت نفقه

در صورت عدم پرداخت نفقه توسط مرد، زن میتواند اموال مرد را شناسایی کند و جهت توقیف به دادگاه معرفی نماید. پس از معرفی اموال، حکم توقیف از سوی دادگاه صادر میشود و اموال مرد جهت دریافت نفقه توقیف میگردد. البته به لحاظ قانونی موارد ضروری زندگی فرد محکوم را به جهت سختی که برای او ایجاد میکند، نمیتوان توقیف کرد. لذا همه اموال منقول و غیرمنقول قابل توقیف است به غیر از مستثنیات دین که به جهت اجرای عدالت که هدف اصلی دادرسی میباشد، قابل توقیف نمیباشد. باتوجه به ماده ۲۴ قانون جدید نحوه محکومیتهای مالی مستثنیات دین شامل این موارد میشود:

  • -منزل مسکونی در حدی که عرفا مناسب حال مرد معسر باشد
  • -اثاثیه ضروری برای زندگی که برای رفع نیازهای ضروری مرد و افراد تحت کفالت او لازم میباشد
  • -وسائل و کتب علمی و تحقیقاتی برای افراد اهل علم
  • -اقلام خوراکی موجود به قدر نیاز زوج و افراد تحت تکفل او برای مدتی که عرفا این مقدار آذوقه ذخیره میشود.
  • -ابزار وسائل مورد نیاز کار که برای کسب درآمد زندگی لازم است
  • -تلفن مورد نیاز شخص بدهکار
  • -مبلغی که به موجر پرداخت شده، اگر پرداخت اجاره بدون آن مبلغ موجب عسر و حرج شود و ملک اجاره شده مورد نیاز مدیون باشد و آن ملک بالاتر از شأن مدیون نباشد.
  • بنابراین این موارد که از مستنیات دین محسوب میشوند در دعوای نفقه مشمول توقیف اموال در ازای نفقه نمیباشند.
  • اگر مرد در ازای نفقه مالی برای توقیف نداشته باشد که با توقیف و فروش آنها نفقه زن پرداخت شود، مطابق قانون مجازات به حبس از شش ماه و یک روز تا دو سال محکوم خواهد شد.

نفقه چقدر است؟

میزان نفقه زن در قانون مشخص نشده اما چندین ملاک برای آن در نظر گرفته شده است، بدین ترتیب که مطابق نیازهای زوجه، شأن و منزلت، تحصیلات و جایگاه خانوادگی و پدری زن، درآمد مالی مرد و همچنین با در نظر گرفتن سایر شرایط مربوط به این امر، میزان نفقه توسط کارشناسان رسمی دادگستری مشخص میگردد، لذا در شرایط زمانی و مکانی متفاوت، نرخ ثابتی برای میزان نفقه وجود ندارد و مقدار نفقه در شرایط متفاوت، متغیر است و در قانون سقفی برای میزان نفقه تعیین نشده است بلکه موکول به عرف و تشخیص دادگاه و نظر کارشناس شده است.

البته مقصود از تامین نفقه، لزوما پرداخت نقدی نفقه نمیباشد، بلکه تامین مواردی میباشد که در قانون به عنوان نفقه اقارب ذکر شده است. پرداخت نقدی نفقه وقتی موضوعیت دارد که میزان نفقه بین منفق و منفق علیه محل اختلاف واقع شده باشد و به همین سبب دادگاه جهت رفع اختلاف بین طرفین میزان نفقه را با توجه به نظر کارشناسان تعیین خواهد کرد.

زمانیکه زن در دعوی مطالبه نفقه به دادگاه مراجعه میکند مرجع قضایی برای تعیین میزان و مقدار نفقه زن، امر را به کارشناسان رسمی ارجاع میدهد. کارشناس نیز از طریق تماس با زوجین و تحقیق و بررسی در مورد شرایط زندگی آنها حقوق زوجه و میزان نفقه را تعیین میکند. پس از نحوه محاسبه نفقه اگر یکی از زوجین نسبت به میزان تعیین شده معترض باشد بعد از ابلاغ نظر کارشناس زوجین باید در مدت ۷ روز با ذکر دلایل اعتراض خود را اعلام کنند و دادگاه دستور بررسی مجدد میزان نفقه را صادر میکند که این بررسی مجدد توسط هیات سه نفره کارشناسان دادگستری انجام میگیرد. هزینه کارشناسی در طرح دعوی حقوقی مطالبه نفقه، توسط زن پرداخت میشود اما پس از محکومیت زوج به پرداختن نفقه، از زوج قابل دریافت می باشد.

نحوه محاسبه نفقه

در تعیین نفقه، از جمله ملاکهای مهم کارشناس و قاعده کلی این است که حقوق زن شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با شأن و جایگاه او میباشد.

نکته قابل توجه اینکه در نحوه محاسبه نفقه زوجه، نیاز‌های او در حد متعارف و معمول، مورد توجه قانونگذار قرار میگیرد و وضعیت مالی مرد تعیین کننده نیست، هرچند که استطاعت مالی مرد در تعیین حقوق زن بر روی نظر کارشناسان تاثیرگذار است.

اگر مرد توانایی مالی بیشتری داشته باشد، دادگاه نفقه بیشتری برای زن در نظر خواهد گرفت ولی برعکس آن صادق نیست بنابراین حتی اگر مرد استطاعت مالی نداشته باشد و فقیر باشد و مثلا با زنی از توان مالی بالا زادواج کرده باشد باید نفقه مناسب او را تامین کند .

نداشتن توان مالی سبب تضییع حق نفقه زن نخواهد شد. در حالی که در تعلق نفقه به فرزند اینطور نیست و در تعیین میزان پرداخت نفقه فرزند توانایی و استطاعت مالی نفقه دهنده و نیاز مالی فرزند مورد توجه قرار میگیرد.

به طور کلی قاضی پرونده نفقه با دریافت نظر کارشناس و با توجه به قانون، شرع و اوضاع و احوال و وضعیت مالی زوجین تصمیم متقضی را در این مورد صادر میکند.

جهت معرفی وکیل نفقه یا مشاوره حقوقی دعاوی مربوط به نفقه با شماره زیر تماس بگیرید:

۰۹۱۲۲۳۳۹۰۱۵

مقالات مرتبط با نفقه

error: Content is protected !!